Koncepcja poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego zakłada wcześniejsze i bardziej zindywidualizowane wsparcie w szkole oraz większą rolę poradni w trudnych i złożonych przypadkach. Z analizy danych wiemy, że można określić poziomy wsparcia w sposób bardziej odpowiadający potrzebom oświatowym uczniów. Jest jeden warunek: wdrożenie oceny funkcjonalnej uczniów bez konieczności orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego. 

Przedstawiona wcześniej nadwyżka w orzekaniu z powodu zaburzeń ze spektrum autyzmu pokazuje, że tak wielka ich liczba niekoniecznie wynika z potrzeb zdrowotnych uczniów. W kilku województwach zmiana modelu orzekania może mieć największe znaczenie dla sposobu wykorzystania środków.

W czterech województwach liczba uczniów z orzeczeniem o autyzmie przekracza górną granicę przedziału niepewności szacunków epidemiologicznych GBD. Policzyliśmy ostrożnie, jaka część potrzeb oświatowych wiąże się z tą nadwyżką. Mazowieckie, śląskie, podlaskie i kujawsko-pomorskie mają wskaźnik orzeczeń z autyzmem powyżej górnej granicy przedziału niepewności w szacowaniu epidemiologicznym wg GBD. W pozostałych dwunastu województwach wskaźnik mieści się w przedziale. Nadwyżka ponad górną granicę przedziału wynosi około 21 tys. uczniów, czyli 27% wszystkich orzeczeń z autyzmem w tych czterech województwach. Prawie 80% nadwyżki przypada na mazowieckie (16,7 tys.).

Ile pieniędzy idzie za jednym uczniem

Samorządy dostają na oświatę pieniądze według prostej zasady. Punktem wyjścia jest tak zwany Standard A. W 2026 roku to około 9 752 zł na jednego ucznia. Do tej kwoty dochodzą wagi. Waga to mnożnik dla tego standardu. Waga 1,00 oznacza jeden Standard A. Waga 0,40 oznacza dodatkowe 40% Standardu A.

Do potrzeb oświatowych ucznia z zaburzeniami ze spektrum autyzmu z ważnym orzeczeniem wg rozporządzenia Ministra Oświaty dolicza jeszcze inne dodatki (wagi) w zależności od wielkości miejscowości, rodzaju szkoły, klasy itd. Kwota jest ostatecznie większa. Generalnie, jest ona ponad jedenaście razy większa niż za przeciętnego ucznia bez orzeczenia.

W oszacowaniu wydatków przyjęliśmy kwotę roczną dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu zaburzenia ze spektrum autyzmu bez dodatkowych wag. W 2026 roku wynosiła ona około 97 520 zł. 

Wyliczenia

Jako wartość docelową liczby uczniów powyżej wskaźnika wynikającego z epidemiologii przyjęliśmy górną granicę przedziału niepewności GBD. Jest to podejście bardzo ostrożne w szacowaniu rozbieżności pomiędzy liczbą wydawanych orzeczeń a chorobowością dzieci w danym województwie. Dla każdego z nich porównaliśmy liczbę uczniów z orzeczeniem z autyzmem (łącznie z zespołem Aspergera) na 100 dzieci oraz wskaźnik chorobowości z GBD. 

Waga potrzeb oświatowych związana z tą nadwyżką to około 2,0 mld zł rocznie w roku szkolnym 2025/26. To około 8% szacowanej wagi potrzeb wszystkich orzeczeń w kraju (26,3 mld zł).

Wynik według województw

Ryc. 1. Nadwyżka orzeczeń z autyzmem ponad górną granicę przedziału niepewności GBD i związana z nią waga potrzeb oświatowych, rok szkolny 2025/26. Źródło: SIO (MEN), GBD 2023; obliczenia własne.