W perspektywie opracowanej przez nas Koncepcji istotne jest dopasowanie pracy poradni psychologiczno-pedagogicznych do realnych potrzeb uczniów. W dyskusji nad zaburzeniami psychicznymi wśród dzieci i młodzieży istotne jest, czy system poradnictwa odpowiada na potrzeby dzieci. W przypadku dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu obserwujemy wyraźny wzrost orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego w perspektywie ostatnich lat. 

W roku szkolnym 2025/26 było 156 352 uczniów z orzeczeniem z autyzmem, czyli 2,37 na 100 dzieci w wieku 0–17 lat. 

Dlatego porównaliśmy liczbę uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z szacunkami epidemiologicznymi z badania Global Burden of Disease. W układzie województw liczba wydawanych orzeczeń nie zawsze odpowiada szacowanym potrzebom epidemiologicznym. W przypadku orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego z powodu niepełnosprawności intelektualnej poradnie psychologiczno-pedagogiczne realizują generalnie potrzeby w tym zakresie. W przypadku orzeczeń związanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu mamy cztery województwa, gdzie tę liczbę trudno wytłumaczyć potrzebami epidemiologicznymi. Dla każdego województwa sprawdziliśmy, czy wskaźnik z MEN mieści się w przedziale niepewności epidemiologii wyliczanej na podstawie GBD. Kolor zielony oznacza zgodność z szacunkami epidemiologicznymi. Niebieski oznacza wartość poniżej przedziału, a pomarańczowy powyżej. Im intensywniejszy kolor, tym większa odległość.

Ryc. 1. Autyzm. Orzeczenia na 100 dzieci w wieku 0–17 lat na tle przedziału niepewności chorobowości GBD. Źródło: SIO (MEN) 2025/26, GUS BDL, IHME GBD 2023; obliczenia własne.

Szacunek GBD wynosi 0,86 na 100 osób poniżej 20. roku życia, z przedziałem niepewności od 0,29 do 2,42.¹ Orzeczenia z niepełnosprawnością intelektualną dotyczą 65 871 uczniów, czyli 1,00 na 100 dzieci. Szacunek GBD to 1,32 na 100, z przedziałem od 0,50 do 2,39. Szacunki epidemiologiczne z GBD dla województw są niemal jednakowe w przeliczeniu na 100 uczniów. Niemniej dane z MEN wahają się od 1,27 w małopolskim do 4,11 w mazowieckim.

W przypadku autyzmu 12 województw mieści się w przedziale, a cztery są powyżej. Są to mazowieckie, śląskie, podlaskie i kujawsko-pomorskie. Najdalej od przedziału leży mazowieckie, gdzie wskaźnik wynosi 4,11 przy górnej granicy 2,49. 

Ryc. 2. Niepełnosprawność intelektualna. Orzeczenia na 100 dzieci w wieku 0–17 lat na tle przedziału niepewności GBD. Źródło jak przy ryc. 1.

Dla niepełnosprawności intelektualnej wszystkie 16 województw mieści się w przedziale niepewności.

Zapotrzebowanie na orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, które wydaje poradnia psychologiczno-pedagogiczna nie wynika wyłącznie z epidemiologii. Zależy także od dostępu do diagnozy i od organizacji systemu. Dlatego czasami liczba orzeczeń w danym województwie autyzmem różni się ponad trzykrotnie. 

Taka skala różnic może wskazywać na zróżnicowaną praktykę wydawania orzeczeń. To argument za ujednoliceniem standardów diagnostycznych w poradniach, czyli za kierunkiem, który wspiera nasz projekt. Ponadto, dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu mają różne zasoby środowiskowe oraz rodzinne, różne deficyty. To pozwala ująć profil w ramach diagnozy funkcjonalnej. Na bazie niego można dopasować usługi czy profil wsparcia, który powinien być powiązany z finansowaniem poradni czy zespołu specjalistów w szkole lub przedszkolu. W Koncepcji poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego zaproponowaliśmy takie rozwiązania. 

¹ Szacunki epidemiologiczne pochodzą z badania Global Burden of Disease 2023 (Institute for Health Metrics and Evaluation, Results Tool, wyniki dla Polski i 16 województw, pobrano 09.10.2026). Wykorzystaliśmy chorobowość (prevalence) w 2023 r., dla obu płci łącznie, w wieku poniżej 20 lat, dla przyczyn „spektrum zaburzeń autystycznych” oraz „idiopatyczna niepełnosprawność intelektualno-rozwojowa”. Szacunki GBD dla Polski są modelowe i według opisu autorów (Topór-Mądry i in., 2025) opierają się na danych rozliczeniowych, a przedziały niepewności są szerokie.

GBD 2023 Poland Collaborators (2025). The burden of diseases, injuries, and risk factors by voivodship in Poland, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023.The Lancet Regional Health – Europe, 101431. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101431